fordómar

Ég komst að því um helgina, mér til mikillar skelfingar, að ég er fordómafull gagnvart Íslendingum. Ekki öllum Íslendingum þó, heldur þeim sem eru 'að meika það' hérlendis sem erlendis. Ég sem hélt að ég væri ekki svoleiðis en svo er ég bara eins og kjarninn í þjóðarsálinni.
Það sem setti þessar pælingar af stað var kvikmyndin Nói albínói sem ég sá á föstudaginn og svo bókin Grafarþögn eftir Arnald Indriðason sem ég las um helgina. Mér fannst myndin ekki nógu góð, af því að ég var búin að ákveða það fyrirfram að hún væri það ekki.
Ég meina, einhver ungur Íslendingur sem fær fullt af verðlaunum í útlöndum, það getur ekki verið að hann sé að gera eitthvað sem vit er í. Er það nokkuð?
En ég hef nú samt hugsað mikið um myndina síðan ég sá hana og spekúlerað í henni. Ég sé alveg hvað útlendingar sjá í henni og af hverju hún hefur heillað fólk á kvikmyndahátíðum um alla Evrópu (og kannski víðar?) en minn 'innri mekanismi' (=íslenska þjóðarsálin) kemur í veg fyrir að ég láti heillast. Kannski af því að hún snertir þjóðarsálina í mér. Ég veit líka að ef þessi myndi væri frönsk, finnsk eða bara útlensk þá myndi ég örugglega vera í skýjunum yfir henni...
Ég er líklegast bara algjör snobbari fyrir evrópskum myndum.
Málið er líka það að við, Íslendingar, gerum miklu meiri kröfur til okkar fólks en til útlendinga. Amk á þessu sviði. Útlensk mynd sem er góð er sögð góð en íslensk mynd sem er góð er sögð sæmileg eða 'alltílagi' mynd. Íslendingar þurfa að sýna yfirburði til að geta fengið stimpilinn að þeir séu góðir, alveg sama hvaða gagnrýni og lof þeir fá í útlöndum.
Útlendingarnir vita hvort eðer ekki betur, þekkja ekki íslenskar aðstæður.
En það er bara alls ekki málið. Spurningin er hvort verkið snertir eitthvað innra með þér eða ekki.
Nói albínói er engu síður mjög góð mynd þótt ég sé sammála því sem ein vinkona mín sagði við mig; að hún sé að vissu leyti dæmigerð íslensk mynd með dæmigerðum íslenskum einfaratýpum.

Það var ekki bara myndin sjálf sem setti þennan þankagang af stað hjá mér heldur líka bókin Grafarþögn. Sem er íslensk glæpasaga. Mér hefur aldrei fundist þær virka. Einhvern veginn alltaf verið að heimfæra 'útlenskt samfélag' og 'útlenskar flækjur' upp á íslenskt samfélag sem er bara mikið minna og þolir það ekki. Amk ekki að mínu mati. Ég las t.d. bókina Nóttin hefur þúsund augu eftir Árna Þórarinsson fyrr í vetur og fannst hún engan veginn sannfærandi. Fannst hún vera algjört dæmi um áðurnefnda heimfæringu. Þetta var svosem ekkert alslæm bók, hún bara virkaði ekki á mig. Kannski af því að bækur/kvikmyndir um drykkfellda blaðamenn/spæjara sem eru í leit að eigin lífi um leið og þeir fást við einhverjar ráðgátur tengdar vinnunni hafa aldrei heillað mig.
Hins vegar finnst mér Grafarþögn vera mjög góð og vel skrifuð saga. Ég sé alveg fyrir mér að þetta er eitthvað sem gæti gerst í íslensku samfélagi. Glæpasögur verða að hafa einhverja samsvörun við þjóðfélagið sem þær eru skrifaðar í til þess að vera sannfærandi og þess að fólk, amk ég, kaupi fléttuna. Ég byrjaði að lesa Grafarþögn með sömu fordómum og ég horfði á Nóa albínóa. Ólíkt myndinni náði bókin strax að slökkva á þeim og ég gleymdi mér algjörlega við lesturinn. Ég hlakka til að lesa fleiri bækur eftir Arnald.

Þótt ég sé ekki ánægð með sjálfa mig fyrir að vera eins og snýtt beint útúr íslensku þjóðarsálinni þá er ég ánægð með að ég geri mér grein fyrir því og get verið meðvitaðari um að taka hlutina með opnara hugarfari.

Að lokum er hér ein spurning. Gáta. Alltaf gaman að fara í leiki! Hún er ekki mín, heldur bíófélagans míns og hljómar svona:
Hvernig veit maður að meðalaldur bíógesta er óvenjuhár í salnum sem maður situr í?

Svör óskast. Engin verðlaun í boði.